Business Central'da sandbox ortamı açma ve üretim kopyası alma
Business Central yönetim merkezinde boş sandbox açmayı, üretim ortamının kopyasını almayı ve kopyada kapanan ayarları adım adım anlatıyoruz. Silme ve kurtarma dahil.
İçindekiler
Business Central online’da sandbox, üretim verisine ve ayarlarına dokunmadan deneme, eğitim ve hata inceleme yapabileceğiniz ayrı bir ortamdır. Yönetim merkezinde Environments (Ortamlar) sayfasından New (Yeni) ile boş bir sandbox, ortam ayrıntı sayfasındaki Copy (Kopyala) eylemiyle de üretim ortamının kopyası olan bir sandbox açarsınız. Ortam Active (Etkin) durumuna gelince kullanıma hazırdır.
Bu yazıda yönetim merkezine girişi, iki yolla sandbox açmayı, kopyada Microsoft’un kendiliğinden kapattığı ayarları, sandbox’a girişi ve işi bitince ortamı silip gerekirse kurtarmayı sırasıyla anlatıyoruz. Anlatım Microsoft Learn belgelerine dayanır ve Business Central online içindir.
Sandbox ne zaman gerekir
Microsoft sandbox’ı denemek, öğrenmek, geliştirmek ve sorun gidermek için önerir. Bir şey ters giderse ortamı silip baştan başlarsınız. Sık görülen kullanım amaçları şunlardır:
- Yeni bir eklentiyi ya da Excel ile veri aktarımını üretime almadan önce denemek.
- Kullanıcılara eğitim vermek. Microsoft’a göre eğitim için kuruluşlar çoğu zaman ek üretim ortamı yerine üretim verisiyle bir sandbox açmayı tercih eder.
- Üretimde yaşanan bir hatayı, aynı veriyle başka bir ortamda yeniden üretmek.
- Bir sürüm güncellemesinden önce eklentilerin davranışına bakmak. Güncelleme sürecini güncelleme takvimi yazımızda anlattık.
Sandbox’ın sınırlarını da baştan bilmek gerekir. Microsoft’a göre sandbox veritabanları dışarı aktarılamaz. Veriyi çıkarmak için Excel ya da RapidStart kullanılır ya da ortam önce üretim ortamına kopyalanır. Sandbox’lar ayrıca Azure’da üretimden farklı bir performans katmanında çalışır. Bu yüzden hız ölçümü ya da kıyaslama için güvenilir sayılmazlar. Microsoft böyle bir ihtiyaç için üretim türünde ayrı bir ortam açmayı önerir.
Yönetim merkezine erişim
Ortamları yönetim merkezinden açarsınız. Microsoft’a göre merkeze girmek için kullanıcıda en az şu Microsoft Entra rollerinden biri bulunmalıdır:
- Dynamics 365 Administrator
- Dynamics 365 Business Central Administrator
Merkeze iki yolla ulaşırsınız. Business Central’a girip sağ üstten Settings (Ayarlar) menüsünde Admin Center (Yönetim Merkezi) seçeneğini kullanabilirsiniz. Ya da tarayıcıya https://businesscentral.dynamics.com/[TENANT_ID]/admin adresini yazarsınız. Kiracı kimliğini Business Central içindeki Help and Support (Yardım ve Destek) sayfasında bulursunuz.
İş ortağı, müşterisinin kiracısında GDAP (ayrıntılı devredilmiş yönetici yetkisi) ilişkisi kurulmuşsa aynı adresten merkeze girip müşteri adına ortam açabilir. Microsoft’a göre bu durumda iş ortağı kullanıcısına lisans atanması ya da konuk kullanıcı olarak eklenmesi gerekmez.
Kotayı kontrol etme
Ortam açmadan önce kaç hakkınız olduğuna bakın. Microsoft’a göre Premium ve Essentials abonelikleri her müşteriye bir üretim ve üç sandbox ortamını ek ücret olmadan verir. Daha fazla üretim ortamı gerekiyorsa CSP iş ortağı üzerinden alınır. Her ek üretim ortamı üç ek sandbox ortamı ve 4 GB ek, kiracı genelinde veritabanı kapasitesi getirir. Kota ortam oluştururken, kopyalarken ve geri yüklerken uygulanır. Lisans türlerinin farkını lisans türleri yazımızda görebilirsiniz.
Boş sandbox açma
Kopya değil, sıfırdan bir sandbox istiyorsanız şu adımları izleyin:
- Yönetim merkezinin sol bölmesinde Environments sayfasını açın ve şerit üzerinden New eylemini seçin.
- Create Environment (Ortam Oluştur) bölmesinde ortam için bir ad yazın.
- Environment Type (Ortam Türü) listesinden Sandbox seçin.
- Country (Ülke) listesinden ortamın ülkesini seçin. Microsoft’a göre bu seçim hem yerelleştirmeyi hem ortamın oluşturulacağı ve saklanacağı Azure bölgesini belirler.
- Version (Sürüm) listesinden uygulama sürümünü seçin.
- Create (Oluştur) eylemini seçin.
Ortam State (Durum) sütununda Active olana kadar kullanılamaz. Microsoft yeni ortama varsayılan bir güncelleme penceresi tanımlar. Güncellemeler ortamın ülke saatine göre 20.00 ile 06.00 arasında çalışmaz. Pencereyi ortam açıldıktan sonra değiştirebilirsiniz.
Sürüm listesinde dönem dönem önizleme sürümleri de görünür. Microsoft’a göre önizleme sürümündeki ortamlar yeni sürüm yayımlandığında güncellenmez ve önizleme dönemi bitince kendiliğinden silinir. Kalıcı bir deneme ortamı için önizleme sürümü seçmeyin.
Bir de Application family (Uygulama ailesi) alanı vardır. Microsoft bu alana yalnızca ortam Business Central dışında bir çözüme dayanıyorsa değer girilmesini ister. Business Central sandbox’ı için boş bırakın.
Business Central’ın yerelleştirilmemiş W1 sürümüne dayalı bir sandbox istiyorsanız Microsoft’un ülke ve dil listesinde W1 BaseApp kullanan bir ülkeyi seçmeniz gerekir.
Üretim ortamının kopyasını alma
Hata inceleme ve eğitim için çoğu zaman gerçek verinin kendisi gerekir. Bunun için ortamı kopyalarsınız:
- Yönetim merkezinde Environments sayfasını açın ve kopyalamak istediğiniz ortamı seçin.
- Environment Details (Ortam Ayrıntıları) sayfasında Copy eylemini seçin.
- Copy environment bölmesinde oluşturulacak ortamın türünü belirtin.
- Yeni ortama bir ad verin.
- Create eylemini seçin.
Yeni ortam önce Preparing (Hazırlanıyor), sonra Active durumunda görünür. İşlemin ayrıntısını Operations (İşlemler) sayfasından izlersiniz. Kopyalanan asıl ortam bu sırada çalışmaya devam eder.
Kopya, kaynakla aynı uygulama sürümünde oluşur ve kaynakta kurulu ve yayımlanmış bütün kiracıya özel ve Marketplace eklentilerini içerir. Yönetim merkezinde yaptığınız ortam ayarları, Application Insights bağlantı dizesi ve güncelleme penceresi dahil, kopyaya aktarılır. Kopyanın kaynakla aynı telemetri kaynağına veri göndermesini istemiyorsanız bağlantı dizesini kopya bittikten sonra silin ya da değiştirin.
Ortam bir Power Platform ortamına bağlıysa bu bağ kopyalanmaz. Yeni ortam hiçbir Power Platform ortamına bağlı olmaz. Sonradan başka bir Power Platform ortamına bağlayabilirsiniz.
Microsoft sandbox’ı üretim ortamına kopyalamaya da izin verir ama sandbox’ta eklentilerin önizleme sürümleri kuruluysa bu çalışmaz. Önce bunları genel sürüme güncelleyin ya da kaldırın.
Kopyada kapatılan ayarlar
Kopya üretim verisini taşıdığı için Microsoft gerçek müşterilere ya da servislere yanlışlıkla ulaşılmasın diye bir dizi önlem alır. Sandbox’ta “neden çalışmıyor” sorusunun cevabı genellikle bu listededir:
- İş kuyruğu görevleri durdurulur. Hangilerinin durduğunu Business Central’da Scheduled Tasks (Zamanlanmış Görevler) sayfasında görür, hangilerini yeniden başlatacağınıza siz karar verirsiniz. Yalnızca mevcut ortama ait işaretli görevler çalışabilir.
- Ajanlar kopyalanır ama kapalı gelir. Agents (Ajanlar) sayfasından ihtiyacınız olanları açarsınız.
- Dış HTTP istekleri engellenir. Eklentiden çıkan istek, “The request was blocked by the runtime to prevent accidental use of production services” hatasıyla durur. İzin vermek için Extension Management (Eklenti Yönetimi) sayfasında eklentiyi seçip Configure (Yapılandır) deyin. Extension Settings sayfasında Allow HttpClient Requests kutusunu işaretleyin. Bu ayar kütüphane eklentileri dahil her eklenti için ayrı yapılır.
- E-posta hesapları silinir. Outlook REST API eklentisindeki Microsoft 365 ve Current User türündeki hesaplar silinir. SMTP sunucu bilgileri temizlenir. Kopyada e-posta denemek için hesabı yeniden tanımlamanız gerekir.
- Bağlantı kayıtları devre dışı bırakılır. Microsoft’un listesinde belge değişimi hizmeti, döviz kuru güncelleme, KDV numarası doğrulama hizmeti, Graph Mail, CRM ve Dataverse bağlantı kurulumları ile bütün web kancaları ve Service Connection tablosundaki kayıtlar bulunur.
- Bazı parola ve adresler temizlenir. OCR hizmeti parolası ve Pazarlama kurulumundaki Exchange hizmet adresi bunların arasındadır.
- Geliştirme eklentileri kaldırılır. Kaynak sandbox ise AL-Go for GitHub ya da Azure DevOps ile yayımlanmış geliştirme eklentileri ve onlara bağlı eklentiler kopyada kurulu olmaz. Bunların oluşturduğu veri silinmez.
Kopya oluşturulduktan sonra kaynakla eşitleme yoktur. Üretimde sonradan girilen kayıtlar sandbox’a yansımaz. Güncel veriyle çalışmak için yeni bir kopya açarsınız. Kişisel verilerle ilgili mevzuat gereği yapılan işlemler de kopya için ayrıca ve yeniden yapılmalıdır. Kopya üretimle aynı veri koruma yükümlülüğü altındadır.
Sandbox’a giriş ve ilk ayarlar
Birden fazla sandbox’ınız varsa Microsoft’un tarif ettiği yolla aralarında geçersiniz: uygulama başlatıcıyı açın, Dynamics 365 kutucuğuna, ardından Business Central Sandbox kutucuğuna tıklayın ve listeden ortamı seçin.
Sandbox’ta iki kolaylık hazır gelir. Birincisi Designer (Tasarımcı) açıktır. Sayfalardaki tasarım simgesinden ya da Settings menüsündeki Design seçeneğinden kullanabilirsiniz. İkincisi, Company Information (Şirket Bilgileri) sayfasında Experience (Deneyim) alanını Premium yaparak standart sürümün bütün işlevlerini deneyebilirsiniz. Böylece Premium deneyiminde hangi ekranların ve rollerin açıldığına bakabilirsiniz.
Silme ve kurtarma
İşiniz bitince sandbox’ı silin, böylece kota boşalır. Silmeden önce ortamda çalışan kullanıcı olmadığından emin olun, çünkü oturumları kapanır.
- Environments sayfasında silinecek ortamı seçin.
- Şeritten Delete (Sil) eylemini seçin ve Yes (Evet) ile onaylayın.
Microsoft’a göre silinen ortam hemen yok olmaz. Önce yedek olarak 14 gün tutulur. Bu aşamaya geçici silme denir. 14 gün dolunca ortam ve verisi kalıcı olarak silinir ve geri getirilemez. Silinen ortamın adına otomatik olarak -yyMMddHHmmssff biçiminde bir ek getirilir, böylece aynı adla yeni bir ortam hemen açabilirsiniz. Geçici silinmiş ortamlar kotadan sayılmaz.
Yanlışlıkla sildiyseniz kurtarmak için:
- Environments altında Recently deleted environments (Son silinen ortamlar) sayfasını açın ve ortamı seçin.
- Bekleyen bir güncelleme varsa ve kurtarma sırasında çalışmasını istemiyorsanız Update Settings altında Set Update Date ile tarihi ileri alın.
- Recover (Kurtar) eylemini seçin.
Kurtarılan ortam eski adına dönmez, adı siz değiştirirsiniz. Bir Power Platform ortamına bağlı Business Central ortamı da silinemez. Önce bağı kaldırmanız gerekir.
Sık yapılan hatalar
- Sandbox’ı performans ölçümü için kullanmak. Performans katmanı üretimden farklıdır; sonuç yanıltır.
- Kopyadaki e-postanın çalışmasını beklemek. Hesaplar silindiği için e-posta hesabını yeniden tanımlayın.
- İş kuyruğu görevlerini toplu açmak. Üretimdeki bütün görevleri açarsanız sandbox gerçek servislerle konuşmaya çalışır. Yalnızca denemek istediğiniz görevleri başlatın.
- Önizleme sürümünde kalıcı deneme yapmak. Önizleme ortamı dönem bitince silinir.
- Eskimiş kopya üzerinde sonuç aramak. Kopya o günün verisidir. Üretimdeki hatayı yakalamadan önce kopya almışsanız yeniden kopyalayın.
Bir sandbox’ta yapılan değişikliği üretime taşımak ayrı bir iştir. Eklenti ve ayar aktarımını yapmadan önce güncelleme sonrası eklenti hatası yazımızdaki uyumluluk kontrollerine de bakmanızı öneririz.
Xen Bilişim’in hizmeti
Kurulum projelerinde sandbox’ı hazırlık ortamı olarak kullanıyoruz: yapılandırmayı ve veri aktarımını önce orada deniyor, kullanıcıları orada eğitiyor, sonra üretime geçiyoruz. Canlıdaki kurulumlarda ise uygulama yönetimi ve destek kapsamında kopya ortam açıp hatayı orada yeniden üretiyor ve düzeltmeyi üretimden önce sınıyoruz. Ekibinizin kendi başına sandbox yönetmesini istiyorsanız eğitim hizmetimize bakabilir, durumunuzu anlatmak için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Business Central'da sandbox ortamı kim açabilir?
Business Central yönetim merkezine erişebilen yöneticiler açabilir. Microsoft'a göre bunun için en az Dynamics 365 Administrator ya da Dynamics 365 Business Central Administrator rolü gerekir. İş ortağı, müşterisinin kiracısında GDAP ilişkisi üzerinden aynı işlemi yapabilir.
Kaç sandbox ortamım olabilir?
Microsoft'un anlatımına göre Premium ve Essentials abonelikleri her müşteriye bir üretim ve üç sandbox ortamını ek ücret almadan verir. Ek üretim ortamı CSP iş ortağı üzerinden alınır ve her ek üretim ortamı üç sandbox ortamı ile ek veritabanı kapasitesi getirir.
Sandbox ortamı üretim verisini otomatik günceller mi?
Hayır. Kopya, oluşturulduğu andaki verilerle başlar ve sonradan üretimle eşitlenmez. Daha yeni veriyle çalışmak için yeni bir kopya oluşturursunuz.
Sandbox kopyasından e-posta ya da dış sisteme istek gider mi?
Microsoft'a göre kopyada birçok bağlantı kasıtlı olarak kapatılır. Eklentilerden çıkan dış HTTP istekleri varsayılan olarak engellenir, Microsoft 365 türündeki e-posta hesapları silinir, CRM ve Dataverse bağlantı kayıtları devre dışı bırakılır. Böylece sandbox'taki bir deneme gerçek bir müşteriye ya da servise ulaşmaz.
Sandbox ortamını sildikten sonra geri getirebilir miyim?
Evet, Microsoft'a göre silinen ortam 14 gün boyunca yedek olarak tutulur. Bu sürede yönetim merkezinde Son silinen ortamlar sayfasından kurtarabilirsiniz. 14 günün sonunda ortam kalıcı olarak silinir.
Kaynaklar
Bu yazı, Microsoft iş uygulamaları hizmetini veren Xen Bilişim ekibi tarafından hazırlanmıştır. Hakkımızda
